อยู่ไฟ


ยุคคืนสู่ธรรมชาติและวิถีไทย มาพร้อมกับกระแสรักษ์สุขภาพ โชคดีของคนไทยที่เกิดกระแสที่ว่า และทำท่าว่าจะคงความนิยม ไม่ตกยุคเหมือนแฟชั่น...

การอยู่ไฟ เป็นวิถีไทยของคนโบราณ กลับมาฮิตอีกครั้ง พร้อม "การนวด" และผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทย เมื่อประกอบกับคำอธิบายของการแพทย์สมัยใหม่ การอยู่ไฟก็กลับมาเกิดใหม่ เหมือนการให้กำเนิดชีวิตน้อย ๆ ตอนนี้ตามศูนย์สุขภาพแผนไทย และสถาบันที่ให้ความรู้ด้านแพทย์แผนไทย มีบริการ "อยู่ไฟ" หากทั้งนี้ คุณแม่หลังคลอดอยากไปอยู่ไฟ ควรศึกษาข้อมูล วิธีการทำและผู้ให้บริการให้ดีเสียก่อน

น.พ.เอกชัย ปัญญาวัฒนานุกูล ได้ให้ความรู้ทางการแพทย์เกี่ยวกับการอยู่ไฟ ไว้ว่า ระยะหลังคลอด เป็นช่วงเวลาที่ร่างกายคุณแม่หลังคลอดบุตร จะเปลี่ยนแปลงคืนสู่สภาพก่อนตั้งครรภ์ ทั้งด้านกายวิภาคและสรีระ ซึ่งกินระยะเวลาราว 4-8 สัปดาห์

ในอดีต การคลอดบุตรมักทำโดยหมอตำแย และมักมีพิธีกรรมหลายอย่าง มีการจัดท่าคลอดให้คลอดง่าย เมื่อหัวเด็กลงมาตุงที่ปากช่องคลอด อาจใช้เม็ดเกลือขนาดเขื่องช่วยกรีดฝีเย็บให้กว้างขึ้น แผลฝีเย็บจะล้างด้วยเหล้าและทาด้วยไพลที่ตำผสมเกลือ ป้องกันการติดเชื้อและรักษาแผลให้หายเร็ว

หลังคลอดบุตร สามีและญาติพี่น้องจะช่วยกันเตรียมเตาสำหรับ "อยู่ไฟ" โดยนำต้นกล้วยที่ผ่าครึ่ง วางบนแคร่แล้วเอาดินโรยก่อนจะจุดไฟ เรียกว่า "ทอดเตาไฟ" ป้องกันไม่ให้ไฟลุกลามไปเผาเรือน แล้วให้หญิงคลอดบุตรนอนด้านข้างเตา คนไทยบางกลุ่มใช้วิธี "ย่างไฟ" คือนอนบนแคร่และนำเตาไฟประมาณ 2-3 เตา วางใต้แคร่ พบได้ในภาคอีสานและชาวญวน ก่อนอยู่ไฟต้องมีการ "ดับพิษไฟ" โดยหมอตำแย จะเคี้ยวข้าวสารกับเกลือเสกคาถาแล้วเป่าพ่นลงที่ท้องของหญิงคลอดบุตร ป้องกันอันตรายจากความร้อนของการอยู่ไฟ

ก่อนขึ้นนอนบนกระดานไฟ ต้องมีการ "เข้าขื่อ" ก่อนคือ นอนตะแคงให้หมอตำแยเหยียบสะโพก เพื่อให้กระดูกเชิงกรานที่ครากกลับเข้าที่ ผู้อยู่ไฟต้องนุ่งเตี่ยวหรือผ้าถุง มีขมิ้นกับปูนแดงผสมเหล้า เอาสำลีชุบปิดสะดือ และทาท้องและหลังไว้เสมอเพื่อดับพิษร้อนและรักษาร่างกาย และมียาโรยบนถ่านไฟสำหรับรมตา ป้องกันตาแฉะ ตาอักเสบ มีน้ำโอ่งหรือใส่ไว้ในไหตั้งไว้ข้างเตา เมื่อไฟในเตาลุกลามมากเกินต้องการจะได้ตักน้ำราดดับไฟ และใช้เป็นน้ำดื่มได้ด้วย

อาหารของผู้อยู่ไฟ คนโบราณให้กินข้าวกับปลาแห้งหรือกินข้าวกับเกลือ บางวันมีแกงเลียงเสริมน้ำนมแม่ บางภาคของไทย สามีเป็นผู้ทำให้ภรรยากิน โดยมักทำข้าวจี่ ข้าวเหนียวสุกปั้นเป็นก้อนเสียบไม้นำไปย่างไฟ กินกับเกลือ กินประมาณ 10-15 วัน จึงกินข้าวกับปลาเค็มได้ นอกจากนี้ต้องกินยาตำรับแก้โลหิตเป็นพิษจนกว่าจะออกไฟ ต้องระวังปัญหาการขาดอาหารของหญิงหลังคลอด โดยห้ามไม่ให้กินอาหารอื่นนอกจากข้าวกับเกลือ ทั้งนี้การกินข้าวผสมเกลือของคนโบราณ มีประโยชน์เพราะการอยู่ไฟ ความร้อนจะทำให้ร่างกายเสียน้ำและเกลือแร่มาก การหลีกเลี่ยงอาหารบางประเภทที่เชื่อว่าทำให้แสลง ก็อาจมีประโยชน์ เช่น อาหารที่ย่อยยากหรือคาวจัด รสจัด แต่ถ้าไม่ระวังอาจทำให้ร่างกายขาดสารอาหารจำเป็นและเจ็บป่วยได้

ระหว่างที่มดลูกเข้าอู่ 3-7 วันหลังคลอด หมอตำแยจะมาฝืนท้องให้ทุกวัน ใช้มือกด-ดันตรงหัวเหน่า เพื่อช้อนให้มดลูกเข้าอู่ แล้วคลึงที่หัวเหน่าให้ปากมดลูกหดเข้าที่เรียกว่า "การกล่อมมดลูก" ตอนนี้จะมีน้ำคาวปลาทะลักออกมา ทำให้ผู้อยู่ไฟรู้สึกสบาย และจะมีการเข้ากระโจม นาบหม้อเกลือและนั่งถ่าน

  • การเข้ากระโจม ก่อนเข้าให้เอาว่านนางคำ ฝนหรือตำ คั้นเอาน้ำผสมกับเหล้าและการบูร ทาตัวผู้อยู่ไฟ กระโจมมีผ้าคลุมมิดชิด ต่อท่อจากหม้อต้มยาเข้าไปในกระโจม ตำรับยาได้แก่ เปลือกส้มโอ ใบส้มป่อย ว่านน้ำ ตะไคร้ ผักบุ้งล้อม มะกรูดและเกลือ

  • การประคบตัว ใช้ไพล ว่านนางคำ ขมิ้นอ้อย ใบมะขาม ใบส้มป่อย ตำแล้วเคล้ากับเกลือ นำไปห่อด้วยผ้าทำเป็นมัดแล้วไปแช่น้ำต้มยาที่ใช้ในการเข้ากระโจมที่เหลืออยู่ ประคบตามตัวและเต้านม และนั่งทับลูกประคบ เพื่อลดอาการเจ็บปวดและคัดเต้านม ทำไปทุกวันจนกระทั่งออกไฟ

  • การนาบหม้อเกลือ เอาเกลือใส่ในหม้อตาลที่มีฝาปิด ตั้งไฟเผาจนร้อนจัด ให้เกลือในหม้อตาลมีเสียงระเบิดแตกเผียะ จึงยกหม้อเกลือวางบนใบระหุ่งหรือใบพลับพลึง แล้วเอาผ้าห่อหม้อตาลที่รองด้วยใบพลับพลึง นำไปนาบบริเวณหัวเหน่า ทำวันละ 2 ครั้ง ตอนเช้ามืดและตอนบ่าย ทำอย่างน้อย 3-4 วัน เพื่อให้มดลูกเข้าอู่เร็วขึ้น

  • การนั่งถ่าน ใช้ผิวมะกรูดตากแห้ง ว่านน้ำ ว่านนางคำ ไพล ขมิ้นอ้อย ชานหมก ชะลูด ขมิ้นผง ใบหนาด หั่นให้ละเอียดเอาไปตากแดด เวลาใช้ให้หยิบทีละหนึ่งหยิบมือ โรยบนเตาไฟขนาดเล็ก เพื่อให้เกิดควันลอยขึ้นรมก้นของผู้ที่อยู่ไฟ เพื่อสมานแผลบริเวณฝีเย็บ

กระบวนการ "อยู่ไฟ" มีวัตถุประสงค์ไม่ต่างจากสูติแพทย์ ที่ป้องกันอาการแทรกซ้อนหลังคลอด ได้แก่ การตกเลือด การติดเชื้อหลังคลอด มีประโยชน์ต่อมารดาและทารก มีข้อระวังในกรณีความร้อน อย่าให้มากเกินไปจนเกิดอันตรายต่อผิวหนัง หรือทำให้อ่อนเพลียจากการเสียน้ำและเกลือแร่ มารดาหลังคลอด สามารถอยู่ไฟได้ด้วยความระมัดระวัง ทำโดยผู้เชี่ยวชาญจริง ๆ


(update 25 เมษายน 2005)
[ ที่มา... กรุงเทพวันอาทิตย์ ปีที่ 16 ฉบับที่ 6122 วันอาทิตย์ที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2548 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600