คุณผู้หญิงทุกคนคงจะเคยมีอาการปวดบริเวณท้องน้อยกันทุกคนเมื่อเริ่มเข้าสู่วัยรุ่น
และจะพบบ่อยในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย เพราะเพศหญิงมีอวัยวะสืบพันธ์บริเวณอุ้งเชิงกรานที่ผู้ชายไม่มี เช่น มดลูก รังไข่ และท่อนำไข่
อวัยวะต่างๆ ของเพศหญิงดังกล่าวนั้นมักจะมีพยาธิสภาพได้บ่อย เช่น การติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน เนื้องงอก ถุงน้ำ มะเร็ง รวมถึงความผิดปกติของอวัยวะต่างๆ เหล่านั้นตั้งแต่กำเนิด
ความผิดปกติหรือมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนต่างๆ โดยเฉพาะฮอร์โมนเพศก็มีผลกระทบต่อความผิดปกติของอวัยวะในอุ้งเชิงกราน นำมาซึ่งอาการปวดท้องน้อยได้ รวมถึงภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์และการคลอดบุตร ก็ก่อเกิดภาวะผิดกปติและมีอาการปวดท้องได้
อย่างไรก็ตาม จะต้องแยกก่อนว่าอาการปวดท้องน้อยในเพศหญิงนั้น ไม่เกิดจากอาการปวดท้องน้อยในเพศนั้น ไม่ได้เกิดจากอาการปวดเนื่องจากอวัยวะอื่นๆ เช่น ถ้ามีอาการคลื่นไส้อาเจียน ถ่ายเหลว ปวดท้องเป็นพักๆ บีบๆ เป็นลูกๆ และหายไปเป็นพักๆ อาจเนื่องจากการบีบรัดตัวของลำไส้หรือระบบทางเดินอาหารอื่นๆ หรือความผิดปกติจากระบบทางเดินปัสสาวะผิดปกติ เช่น กระเพาะปัสสาวะอักเสบหรือมีความผิดปกติอื่น ท่อไตผิดปกติ หรือนิ่วในท่อไตหรือแม้กระทั่งความผิดปกติจากหลอดเลือด กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น หรือผิวหนังบริเวณท้องน้อย
อาการปวดระดูทุกเดือนอาจจะเป็นภาวะที่ไม่มีความผิดปกติจากการมีพยาธิสภาพก็ได้ แต่ส่วนหนึ่งของอาการปวดระดูมีความผิดปกติ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งพบบ่อยที่สุดคือ พังผืดในอุ้งเชิงกราน
พังผืดอาจเกิดจากเคยมีการติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน เคยมีการผ่าตัดในอุ้งเชิงกราน เคยขูดมดลูก เคยเป็นเนื้องอก เป็นต้น
หญิงที่มีอาการพังผืดอาจไม่มีอาการใดๆ แต่ส่วนใหญ่อาจจะมีอาการปวดท้องน้อยบ่อยๆ หรือไม่บ่อย ปวดลักษณะรัดๆ หรือปวดตื้อ หรือจี๊ด บริเวณท้องน้อย สัมพันธ์กับการที่มีการเคลือนไหวอวัยวะในอุ้งเชิงกราน เช่น การออกกำลังกาย การเปลี่ยนท่านั่ง เดิน รวมถึงการมีเพศสัมพันธ์ ถ้าเป็นมาก แม้แต่ถ่ายอุจจาระ หรือปัสสาวะ ก็มีอาการปวดท้องน้อยได้ มีจำนวนไม่น้อยที่ทำให้อาการปวดประจำเดือน มดลูกจะหดรัดตัว ทำให้พังผืดบริเวณนั้นถูกดึงรั้ง ทำให้มีอาการปวดได้
พังผืดในอุ้งเชิงกรานนี้ นอกจากจะพบที่เกิดจากการมีพยาธิสภาพดังกล่าวแล้ว ยังสามารถเกิดขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุได้ แต่พบบ่อยที่สุดของการเกิดพังผืดคือภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
โดยทั่วไป เยื่อบุโพรงมดลูก จะอยู่ชั้นในสุดของผนังมดลูก มีหน้าที่เป็นที่ฝังตัวของทารกในครรภ์ ขณะที่ไม่มีครรภ์จะมีการหนาตัวขึ้นในครึ่งแนกของรอบประจำเดือน เนื่องจากอิทธิพลของออร์โมนเอสโทรเจนจากรังไข่ หนาเต็มที่
เมื่อประมาณ 2 สัปดาห์ นับแต่วันแรกของรอบประจำเดือน ขณะนั้นจะมีการตกไข่ ถ้าไข่ไม่ได้รับการผสมอสุจิ ไข่จะสลายไป แล้วเยื่อบุโพรงมดลูกดังกล่าวจะเปลี่ยนเป็นลักษณะเฉพาะของครึ่งหลังของรอบประจำเดือน ประมาณ 2 สัปดาห์แล้วจึงมีรอบประจำเดือนมา
ประมาณร้อยละ 30 ของเพศหญิง เยือบุโพรงมดลูกดังกล่าวนี้เจริญอยู่ผิดที่ เช่น บริเวณด้านหลังของมดลูก บริเวณท่อรังไข่ และรังไข่
เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่จะมีการเปลี่ยนแปลงโดยมีการหนาตัวและมีการคั่งของเลือดที่ออกจากเนื้อเยื่ออันเนื่องจากฤทธิ์ของฮอร์โมนดังกล่าวแล้ว
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเกิดขึ้นทุกรอบเดือนและจะทำให้บริเวณอวัยวะดังกล่าวเกิดพังผืดขึ้นได้ อาการปวดท้องน้อยบ่อยๆ ซึ่งพบว่าเกิดจากพังผืด และพังผืดดังกล่าวมักเกิดจากภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่นี้จะมีอาการปวดประจำเดือน ปวดเวลามีเพศสัมพันธ์ และเป็นภาวะที่ทำให้มีบุตรยาก
การตรวจภายในจะพบว่ากดเจ็บบริเวณด้านหลังมดลูก และปีกมดลูก มดลูกจะคว่ำหลัง เพราะมีพังผืดดึงรั้งมดลูกทางด้านหลัง และถ้ามีอาการจะพบว่าจะมีอาการปวดประจำเดือนมากขึ้นเรื่อยๆ ในแต่ละเดือนที่ผ่านไป บางรายเป็นมากจนกระทั่งพบว่ามีถุงเลือดรังไข่ สามารถตรวจยืนยันการตรวจภายในโดยการตรวจด้วยเครื่องตรวจอัลตร้าซาวนด์
การตรวจโดยใช้กล้องตรวจผ่านทางหน้าท้องเป็นการตรวจที่สามารถมองเห็นพยาธิสภาพได้โดยตรงเพื่อวินิจฉัยและทราบถึงระยะความรุนแรงของโรค
ถ้าระยะต้นรักษาตาอาการ เช่น กินยาแก้ปวด การให้ฮอร์โมนยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ช้วยยับยั้งไม่ให้การดำเนินของโรคมากขึ้น การตั้งครรภ์และให้นมบุตร จะช่วยยับยั้งการดำเนินโรคเช่นกัน
ถ้าให้ออร์โมนรักษาแล้วไม่ดีขึ้นหรือมีอาการมากขึ้นอาจจะต้องพิจารณาทำการผ่าตัดเลาะพังผืดและบริเวณที่มีพยาธิสภาพ แต่สามารถเกิดขึ้นได้อีก บางรายอาจต้องผ่าตัดหลายครั้ง เว้นแต่ถ้ามีบุตรเพียงพอแล้ว หรืออายุมากแล้ว อาจพิจารณาตัดมดลูกและรังไข่เสีย เพื่อไม่ให้มีการสร้างฮอร์โมนขึ้นได้อีก
ผู้หญิงทุกคนควรใส่ใจการตรวจภายใน เมื่อมีอาการปวดท้องน้อย หรือปวดประจำเดือน เผื่อพบโรคดังกล่าว
(update 31 กรกฎาคม 2009)
[ ที่มา..
นิตยสารหมอชาวบ้าน ปีที่ 30 ฉบับที่ 353 กันยายน 2550 ]
|
