แม่หลังคลอด ต้องดูแล


ระยะหลังคลอด หมายถึง ระยะเวลานับตั้งแต่หลังทารกคลอดออกมาจนกระทั่งอวัยวะต่างๆ ในระบบสืบพันธุ์กลับเหมือนปกติ ส่วนใหญ่จะถือเวลา 6 สัปดาห์ เป็นระยะหลังคลอดครับ

การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและสรีรวิทยาของอวัยวะต่างๆ ในระยะหลังคลอดเริ่มจากมดลูกหลังคลอด บริเวณยอดมดลูกจะลดลงมาอยู่ระดับสะดือหรือต่ำกว่า ประมาณ 1 สัปดาห์ ระดับยอดมดลูกอยู่ระหว่างสะดือกับหัวหน่าวภายใน 2 สัปดาห์ มดลูกจะเคลื่อนตัวลงมาในอุ้งเชิงกราน ทำให้คลำไม่ได้เหนือหัวหน่าว และจะมีขนาดเท่าก่อนตั้งครรภ์ภายใน 4 สัปดาห์

หลังคลอดทันทีมดลูกจะหนักประมาณ 1 กิโลกรัม 1 สัปดาห์ หลังคลอดจะหนักประมาณ 500 กรัม สัปดาห์ที่ 2 หนัก 300 กรัม และต่อมาเหลือเพียง 100 กรัม ช่องคลอดจะมีขนาดเล็กลง แต่จะไม่เท่ากับก่อนตั้งครรภ์ รอยย่นของผนังช่องคลอดจะเริ่มปรากฏภายในสัปดาห์ที่ 3 ผนังหน้าท้องจะนุ่มและหย่อน

การเปลี่ยนแปลงกลับคืนเหมือนก่อนตั้งครรภ์จะใช้เวลาหลายสัปดาห์ แต่จะเร็วขึ้นถ้าออกกำลังกายช่วย ผมขอเรียนว่ารอยแตกของผนังหน้าท้องจะไม่หายไป กล้ามเนื้อผนังหน้าท้องอาจแยกตัวจึงทำให้ส่วนกลางไม่มีกล้ามเนื้อ มีแต่เยื่อบุช่องท้อง ไขมันและผิวหนังเท่านั้น


น้ำคาวปลาและแผลผ่าคลอด

น้ำคาวปลาใน 3 วันแรกจะเป็นสีแดง หลังจากวันที่ 3-4 ไปแล้วจะมีสีจางลงครับ เรียกว่า lochiaserosa หลังจากวันที่ 10 จะมีเม็ดเลือดแดงมากขึ้น และปริมาณน้ำจะลดลง การที่มีกลิ่นเหม็นอาจแสดงว่ามีการติดเชื้อ น้ำคาวปลาอาจมีสีแดงได้แต่ไม่ควรเกิน 2 สัปดาห์ ถ้าพบว่าเกินระยะดังกล่าว ให้คิดถึงภาวะรกค้าง หรือภาวะการณ์หดรัดตัวตรงตำแหน่งที่รกเกาะไม่ดี หรือทั้งสองอย่างรวมกันครับ

ภายหลังคลอดทารกและรกรวมทั้งการเสียเลือด น้ำหนักของผู้คลอดจะลดลง 5-6 กิโลกรัม และลดลงอีก 2-3 กิโลกรัม จากการขับปัสสาวะออกมาก คุณแม่ส่วนมากจะมีน้ำหนักกลับมาเท่ากับก่อนตั้งครรภ์เมื่อคลอดแล้ว 6 เดือน

วิธีการดูแลแผลหลังคลอดนั้น คุณแม่ควรได้รับการสอนให้ทำความสะอาดแผลจากด้านบนและหน้าไปด้านล่าง และด้านหลังของช่องคลอด (จากปากช่องคลอดไปยังทวารหนัก) การใช้ถุงน้ำแข็งหรืออบไฟอาจช่วยลดการบวมและการเจ็บแผลบริเวณฝีเย็บในระยะหลังคลอดใหม่ๆ ได้


หลังคลอด...และภาวะอื่นๆ

ในอดีตมักเชื่อกันว่าหลังคลอดคุณแม่อาจมีอาการซึมเศร้าได้ ซึ่งเชื่อว่ามีสาเหตุจากการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ มีความกลัว และตกใจกับการคลอดบุตร ความไม่สบายใจหลังคลอดจากคลอดใหม่ๆ เพลียจากการอดนอน ความกังวลในการเลี้ยงลูก ความกลัวว่าสามีจะลดความสนใจลง หลังการคลอดทางช่องคลอด ถ้าไม่มีภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ การอยู่ในโรงพยาบาล 48 ชั่วโมง ถือว่าเพียงพอ ส่วนการคลอดโดยผ่าคลอดทางหน้าท้อง คุณหมอจะให้กลับบ้านในวันที่ 3-5 หลังผ่านตัด

ส่วนเรื่องท้ายสุดที่คุณแม่หลายท่านอยากทราบแต่ไม่กล้าถามคือ การร่วมเพศ ปัจจุบันยังไม่มีกำหนดเวลาแน่นอนสำหรับการเริ่มมีเพศสัมพันธ์ แต่การมีเลือดออกและการติดเชื้อได้บ่อยในระยะ 14-21 วันหลังคลอด ดังนั้นการร่วมเพศในเวลาดังกล่าว อาจทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนได้ โดยทั่วไปเวลาที่เหมาะสมคือ 6 สัปดาห์ ในรายที่คลอดบุตรทางช่องคลอดการเจ็บแผลอาจหายได้เร็ว และเริ่มการมีเพศสัมพันธ์ได้ตั้งแต่สัปดาห์ที่สอง ดังนั้นการแนะนำเรื่องคุมกำเนิดก่อนกลับบ้านจึงเป็นสิ่งสำคัญ

คุณแม่ที่ให้นมลูก ร่างกายจะลดการสร้าง Estrogen จึงทำให้ช่องคลอดนั้นแห้ง การใช้สารหล่อลื่นจะช่วยลดอาการดังกล่าวได้ โดยทั่วไปคุณหมอจะนัดตรวจหลังคลอด 4-6 สัปดาห์ ชั่งน้ำหนัก ตรวจร่างกาย วัดความดันโลหิต ตรวจเต้านม ตรวจหน้าท้อง ตรวจภายใน ตรวจเซลล์มะเร็งปากมดลูก แนะนำการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ เรื่องอาหาร การออกกำลังกาย รวมไปถึงการวางแผนครอบครัว คุณแม่ไม่ต้องกังวลนะครับ ว่าหลังคลอดจะเกิดอะไรบ้าง

ได้อ่านมาถึงตรงนี้คงเข้าใจภาวะหลังคลอดได้ชัดเจนยิ่งขึ้นนะครับ


(update 2 กุมภาพันธ์ 2009)
[ ที่มา.. นิตยสารรักลูก ปีที่ 26 ฉบับที่ 306 กรกฎาคม 2551 ]


[ BACK TO LIST]

main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุด E-LIB
Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21] resolution 800x600