ในฐานะเป็นกุมารแพทย์ หมอมักจะได้รับคำถามจากผู้ปกครองของเด็กว่า
ทำไมบุตรหลานของตนจึงมีนมแตกพานเร็วหรือมีประจำเดือนเร็วกว่าเด็กคนอื่น
และถือเป็นสิ่งผิดปกติหรือไม่
การวินิจฉัยว่าเด็กเป็นหนุ่มเป็นสาวเร็วกว่าปกตินั้นใช้หลักเกณฑ์ดังนี้คือ
มีการเปลี่ยนแปลงลักษณะเพศจากวัยเด็กเป็นวัยหนุ่มสาวก่อนอายุ 8 ปีในเพศหญิง
และก่อนอายุ 10 ปีในเพศชาย เพื่อให้เข้าใจเรื่องของภาวะหนุ่มสาวก่อนวัย
ควรเข้าใจการเปลี่ยนแปลงจากวัยเด็กเป็นวัยหนุ่มสาวในคนปกติด้วย
ภาวะหนุ่มสาวหมายถึง ระยะที่ร่างกายมีการเจริญของต่อมเพศ
จนสามารถสร้างฮอร์โมนเพศได้มากพอที่จะกระตุ้นให้อวัยวะเพศเจริญเต็มที่
และมีลักษณะเฉพาะเพศ
เด็กหญิงและเด็กชายจะเข้าสู่วัยหนุ่มสาวในอายุต่างกัน เด็กหญิงจะเข้าสู่วัยหนุ่มสาว
เมื่ออายุประมาณ 10 ปี ส่วนเด็กชายจะเข้าสู่วัยหนุ่มประมาณ 12 ปี
เมื่อเด็กเข้าสู่วัยหนุ่มสาวจะมีฮอร์โมนจากสมองไปกระตุ้นให้ต่อมเพศเจริญเต็มที่
จนสามารถหลั่งฮอร์โมนเพศ อัณฑะหลั่ง androgen รังไข่หลั่ง estrogen และ progesterone
ลักษณะของภาวะหนุ่มสาวปกติ
1. ต่อมเพศเจริญเต็มที่
2. อวัยวะเพศภายนอกโตขึ้น
3. มีลักษณะเฉพาะเพศ เช่น ผู้ชายมีหนวดเครา สิว และเสียงแหบห้าว
ผู้หญิงมีการเจริญของเต้านม
4. กระดูกเจริญเต็มขึ้น
5. มีการเปลี่ยนแปลงทางจิตวิทยาและพฤติกรรม
6. สูงขึ้นอย่างรวดเร็วเนื่องจากกระดูกยาวขึ้น
การเปลี่ยนแปลงในวัยหนุ่มสาว
1. เด็กหญิงเริ่มจากมีการเจริญของเต้านมไปจนถึงระดูครั้งแรก
ซึ่งเป็นระยะที่แสดงว่ารังไข่ได้เจริญเต็มที่
2. วัยหนุ่มในเด็กชายเริ่มด้วยการเจริญของอัณฑะ ต่อมาถุงอัณฑะสีคล้ำขึ้น ผิวหนังที่หุ้มอัณฑะบางลง
องคชาติเริ่มโตและบาง ต่อมามีขนที่หัวหน่าว ส่วนขนที่รักแร้มักจะมีตอนกลางระยะที่เปลี่ยนจากเด็กเป็นหนุ่ม
ภาวะหนุ่มสาวก่อนวัยแบ่งออกเป็น 3 ชนิด คือ
1. ภาวะหนุ่มสาวก่อนวัยแท้ (True Precocuous Puberty) ภาวะนี้ทำให้เป็นหนุ่มหรือสาวเช่นเดียวกับเพศจริง
เกิดเนื่องจากมีฮอร์โมนจากสมองมากระตุ้นให้ต่อมเพศเจริญเต็มที่ เด็กหญิงจะมีไข่สุก เด็กชายจะสร้างอสุจิ
ต่อมเพศสร้างฮอร์โมนได้เท่ากับระดับฮอร์โมนปกติของระยะวัยหนุ่มสาวทั้งๆ ที่ผู้ป่วยยังมีอายุไม่ถึงวัยหนุ่มสาว
สาเหตุ
1.1 พวกที่ตรวจไม่พบสาเหตุคือ ไม่พบว่ามีพยาธิสภาพใด พบในเพศหญิงมากกว่าชาย
อาจพบได้มากกว่า 1 คนในครอบครัว เข้าใจว่าอาจเกี่ยวกับกรรมพันธุ์
1.2 สาเหตุในสมอง เช่น เนื้องอกในสมองภายหลังที่หายจากโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
โรคสมองอักเสบหรือฝีในสมอง
1.3 สมองถูกกระทบกระเทือน ฯลฯ
1.4 พวกที่เป็นโรคขาดทัยรอยฮอร์โมน (Primang Hypothyroidism)
1.5 ได้รับยาที่เป็นฮอร์โมนเพศ ฯลฯ
สิ่งที่ตรวจพบในผู้ป่วยเด็กที่เข้าสู่วัยหนุ่มสาวเร็วคือ
เด็กชาย เริ่มด้วยหนังที่หุ้มอัณฑะบางลง ลักษณะย่นจะค่อยๆ หายไป อัณฑะและองคชาติเริ่มใหญ่และยาวขึ้น
มีขนรักแร้และหัวหน่าว มีหนวดเครา มีเสียงแตกห้าว มีการเจริญของกล้ามเนื้อในที่สุดอัณฑะจะสร้างอสุจิ
เด็กหญิง เริ่มด้วยเต้านมโตขึ้น สะโพกผายออก มีไขมันที่สะโพกและโคนขามากขึ้น
อวัยวะเพศค่อยๆ โตขึ้น ต่อมามีขนที่หัวหน่าวมักปรากฏหลังเต้านมโตประมาณ 6-8 เดือน
ต่อมามดลูกโตขึ้น ช่องคลอดขยายกว้างขึ้น ในที่สุดมีไข่สุกและมีประจำเดือน
ความสูงจะสูงกว่าเด็กวัยเดียวกัน แต่พอโตไปสักพักจะหยุดสูงทำให้ตัวเตี้ยเมื่อโตเป็นผู้ใหญ่
ผู้ป่วยที่มีภาวะหนุ่มสาวก่อนวัยแท้ ที่ทราบสาเหตุจะมีอาการของโรคเดิมด้วย เช่น
ถ้าเป็นโรคทัยรอยด์ฮอร์โมนต่ำ จะมีประวัติการเจริญเติบโตช้า เชื่องช้า ท้องผูก ชีพจรช้า
ลิ้นโต ปัญญาอ่อน ฟันขึ้นช้า
การรักษา
ในรายที่พบสาเหตุของโรคก็ควรหาวิธีรักษาดังกล่าว เช่น ผู้ป่วยที่มีสาเหตุภายในสมอง
อาจรักษาด้วยการผ่าตัด ฉายรังสี เคมีบำบัด
การรักษาภาวะหนุ่มสาวก่อนวัยแท้ที่หาสาเหตุไม่พบ จำเป็นต้องรักษาเพื่อลดผลเสียต่อร่างกายและจิตใจ
แม้ตรวจไม่พบสาเหตุควรเฝ้าดูผู้ป่วยเหล่านี้ไปเรื่อยๆ เนื่องจากผู้ป่วยบางรายอาจมีความผิดปกติของระบบประสาท
แต่ความผิดปกติดังกล่าวจะเกิดขึ้นอย่างช้าๆ จึงต้องตรวจระบบประสาทเป็นระยะๆ และอาจต้องใช้การตรวจทางรังสี
ช่วยในการวินิจฉัย
ถ้าเป็นหนุ่มสาวก่อนวัยแท้ที่หาสาเหตุไม่พบจะไม่มีอันตรายใดๆ ผู้ป่วยจะมีลักษณะเป็นหนุ่มสาว
มากกว่าเด็กปกติจนถึงอายุประมาณ 10-14 ปี ต่อจากนั้นจะไม่แตกต่างกับเด็กอื่นๆ บิดามารดาต้องดูแลลูกในเรื่องชู้สาวด้วย
แม้ว่าอายุเชาวน์และความรู้สึกนึกคิดจะยังเป็นเด็ก คือเท่าอายุจริงแต่สภาพร่างกายที่เป็นสาวอาจดึงดูดเพศตรงข้าม
จึงต้องระวังการตั้งครรภ์ในเด็กหญิง
ในการรักษานั้นแพทย์จะให้ยาที่กดการสร้างและหลั่งฮอร์โมนเพศ เมื่อฮอร์โมนเพศลดลงลักษณะเฉพาะเพศจะน้อยลง
ลดความแตกต่างกับเพื่อนที่อายุเท่ากันทำให้ลดปัญหาทางจิตใจ
เมื่อไม่มีฮอร์โมนเพศผู้ป่วยหญิงจะไม่มีไข่สุกและไม่มีโอกาสตั้งครรภ์ ผู้ป่วยชายจะไม่มีการสร้างสเปิร์ม
และไม่สามารถสืบพันธุ์ การรักษาทำให้เด็กมีโอกาสสูงขึ้น
การดูแลสุขภาพจิต
ส่วนมากผู้ป่วยจะมีปัญหาทางจิตใจ เนื่องจากมีความคิดและอารมณ์เท่าอายุจริง
แต่มีร่างกายสูงใหญ่กว่าปกติอาจทำให้เกิดปัญหาทางสังคม และการศึกษาเล่าเรียน
การที่ตัวโตที่สุดในชั้นเรียนทำให้มีความแตกต่างกับเพื่อนๆ และอาจจะถูกเพื่อนล้อเลียน
ผู้ป่วยอาจได้รับความสนใจจากเพศตรงข้ามที่อายุมากกว่า โดยที่ผู้ป่วยยังไม่มีความเจริญทางจิตใจ
ถึงขั้นที่จะสนใจเพศตรงข้ามไปทางชู้สาว สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดความไม่พอใจ
บางรายอาจแยกตัวจากเพื่อนทำให้เสียการเรียน
2. ภาวะหนุ่มสาวก่อนวัยเทียม (Precocious Pseudo puberty)
เกิดจากมีฮอร์โมนเพศมากผิดปกติ
ทำให้มีลักษณะเฉพาะเพศเกิดขึ้นก่อนวัยอันสมควร พวกนี้ฮอร์โมนจากสมองปกติ
แต่ผู้ป่วยมีฮอร์โมนเพศสูงกว่าปกติเนื่องจากมี
1. เนื้องอกของรังไข่
2. เนื้องอกของต่อมหมวกไต
3. ได้รับยาบางอย่าง
การรักษา คือต้องรักษาที่สาเหตุ เช่น ถ้าเป็นเนื้องอกของต่อมหมวกไตชั้นนอกอาจต้องรักษาด้วยการผ่าตัด
3. ภาวะหนุ่มสาวก่อนวัยชนิดไม่สมบูรณ์ (Portial Precociours Development)
เต้านมโตอย่างเดียว
โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างอื่นที่แสดงว่าเป็นสาว พบบ่อยในเด็กอายุ 2-3 ปี อาจโตข้างเดียวหรือโตทั้ง 2 ข้าง
แต่ขนาดต่างกัน เด็กพวกนี้จะมีการเจริญเติบโตของร่างกายและกระดูกปกติ มีน้ำหนักตัว ความสูง
และเกณฑ์อายุกระดูกปกติ มีประจำเดือนครั้งแรกเมื่ออายุปกติ
สาเหตุ ไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริง เข้าใจว่าเต้านมไวเป็นพิเศษต่อฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ผู้ป่วยมีอยู่ในระดับปกติ
การรักษา ไม่ต้องกินยา ให้ติดตามดูผู้ป่วยต่อไป
ขนที่บอกลักษณะเพศเจริญก่อนวัย หมายถึง มีขนที่หัวหน่าวก่อนถึงวัยที่เหมาะสม
พบบ่อยในเด็กหญิงมากกว่าเด็กชาย โดยเริ่มมีขนที่อวัยวะเพศภายนอก ต่อมามีขนที่รักแร้
สาเหตุ ไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริง เข้าใจว่าเกิดจากผู้ป่วยไวเป็นพิเศษต่อ ฮอร์โมนแอนโดรเจนในระดับปกติ
การรักษา ไม่ต้องกินยา ให้ติดตามดูผู้ป่วยต่อไป
สรุป การที่เด็กมีอาการหนุ่มสาวก่อนวัย (เด็กผู้หญิงก่อน 8 ปี เด็กชายก่อน 10 ปี)
นั้นเป็นอาการที่ผู้ปกครองต้องให้ความสนใจ เพราะอาจมีโรคร้ายแรงแฝงอยู่ได้
หรือถ้าไม่มีโรคก็ควรรักษาเพื่อให้เด็กได้มีโอกาสสูงเท่าเทียมเด็กปกติและเพื่อผลทางด้านจิตใจ
(update 27 มิถุนายน 2002)
[ ที่มา...
นิตยสารแม่และเด็ก ปีที่ 24 ฉบับที่ 346 ธันวาคม 2543 ]
|
