เพ่งพินิจหน้าตาลูกให้ดี จดจำเวลานี้ไว้เพราะจะมีเพียงช่วงเวลานี้เท่านั้นที่ลูกจะมีหน้าตาไม่เหมือนพ่อแม่ เพราะเด็กแรกเกิดทุกคนจะมีหน้าตาพิมพ์เดียวกันคือ ศรีษะโตดูไม่สมดุลกับลำตัว ใบหน้ากลม คอสั้น แขนและขาสั้น รูปร่างไม่สมส่วนกับอวัยวะก็เช่นกันมีบางส่วนที่ต้องระวังและรับมือดูแล โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก ที่อวัยวะต่างๆ ในร่างกายยังเพิ่งเริ่มต้นทำงาน หลายส่วนในร่างกายรอเวลาเบ่งบาน จึงต้องใช้ความระมัดระวังในการเลี้ยงดูไม่น้อย
หน้าตาลูกอ่อน
จมูกพ่อที่ว่าโด่ง ตาแม่ที่ว่าโต ยังไม่ส่อเค้าใดเลยค่ะ
หน้าออกบวม หน้ากลมเชียวค่ะ ตากลม คอสั้น หลับตาปี๋ เห็นแบบนี้อย่าเพิ่งคิดว่าหยิบลูกผิด ถึงหน้ายังบวมอยู่แต่จะค่อยๆ เห็นเค้าหน้าชัดขึ้นเมื่ออายุได้ 1 เดือน
ศรีษะหนูแรกเกิด
คุณพ่อคุณแม่จะเห็นว่ากระหม่อมบาง ผมเส้นเล็ก บางคนไม่กล้าสระผมจนแทบจะปักป้าย ห้ามจับ เพราะกลัวไปโดนสมองลูกเข้า
- กระหม่อมบาง ส่วนของกะโหลกประกอบด้วยกระดูกเป็นแผ่นต่อกัน สำหรับเด็กแรกเกิดนั้นกระหม่อมยังเชื่อมประสานกันไม่มิด คุณแม่จึงเห็นกระหม่อมส่วนหน้ามีรอยบุ๋มลงไป ลองจับแล้วจะรู้สึกว่าเต้นไปตามจังหวะชีพจร นั่นเพราะกระหม่อมยังไม่ปิด จำเป็นต้องระมักระวังส่วนกระหม่อมไม่ให้กระทบกระแทกกับสิ่งใดๆ เรียกว่าต้องดูแลดุจไข่ในหิน เมื่อลูกอายุประมาณ 1 ปี กระหม่อมหน้าที่เห็นตุบๆ จะปิด ส่วนกระหม่อมหลังจะปิดเร็วกว่า คือช่วงเดือนที่ 6 จริงๆ แล้วคุณแม่ไม่ควรรีบร้อนให้กระหม่อมปิดเร็วนัก เพราะการที่กะโหลกยังไม่ปิดนั้นเพื่อเปิดดอกาสให้สมองเติบโตอย่างเต็มที่
- ไขบนศรีษะ สะเก็ดแห้งที่อยู่บนศรีษะลูก จะค่อยๆ หลุดหายไปเอง ไม่ต้องแกะออกเพราะไม่ใช่อาการอันตราย หลุดออกไปเอง ช่วงนี้คุณแม่ก็ดูแลด้วยการสระผมด้วยผลิตภัณฑ์สำหรับเด็ก หืออาจจะใช้น้ำมันมะกอกลูบที่ศรีษะเบาๆ
ถ้าสะเก็ดบนศรีษะยังไม่แห้งนานนับเดือน เป็นไปได้ว่าลูกอาจจะแพ้แชมพู หรือมีปัญหากับผิวหนัง ควรรีบพบแพทย์ค่ะ
Head Care ท่าอุ้มลูกประคองกระดูกส่วนคอ และไม่ให้สิ่งใดกระทบกระแทกบริเวณกะโหลกบางๆ ส่วนท่านอนที่ว่า ยายไปนอนหงาย ยายอยู่ให้นอนคว่ำ นั่นเพราะคนโบราณมักจะกลัวว่าลูกจะศรีษะแบน ซึ่งการนอนคว่ำนั้นอาจจะเกิดอันตรายได้ค่ะ สำหรับเด็กเล็กแล้วควรให้นอนหงายไว้เป็นดี ลดความเสี่ยงจากโรค SIDS ได้ค่ะ
ผิวแรกเริ่ม
ผิวหนังเป็นส่วนที่ปกคลุมของร่างกาย สำหรับคุณพ่อคุณแม่แล้วอาจจะตกใจที่เห็นผิวลูกผิดแผกไปจากตัวเอง ซึ่งผิวของลูกน้อยช่วงแรกคลอดจะเป็นเช่นนี้
- ผิวบางจัง ที่บางเพราะการยึดเกราะของเซลล์ยังไม่เกาะเกี่ยวกันแน่นหนา และเมื่ออายุเดือนเพิ่มขึ้นผิวหนังจะค่อยๆ เกาะเกี่ยวกันแน่นขึ้น
- พ่อแม่ผิวข๊าว ขาว ทำไมลูกออกคล้ำ เพราะผิวยังไม่มีเม็ดสีผิวนั่นเองค่ะ บางคนซีด บางคนแดง นั่นเป็นเพราะเมลานินที่ใช้ป้องกันแสงแดดยังมีน้อย
- Care : จึงไม่ควรพาลูกอ่อนตากแดดเพราะผิวยังบางมาก และไม่ควรใช้ครีมกันแดด รอให้ครบ 6 เดือก่อนจะดีกับผิวบางๆ ค่ะ
- ขุย ไข ขาว คลุมตัว ขุยที่เคลือบตัวลูกอยู่นั้น เกิดจากไขมันที่หลั่งออกมารวมกับเศษขี้ไคลที่หลุดออกมาระหว่างตั้งครรภ์ นี่แหละเป็นเกราะกันภัยผิวได้ ยามที่ผิวหนังรอการเจริญเติบโตไปตามลำดับ
- Care : ทุกครั้งที่อาบน้ำให้ลูกอ่อนไม่ควรขัดถูขุยขาวนี้ให้ออกไปให้หมดนะค่ะ เพราะจะค่อยๆ หลุดลอกออกไปเองโดยที่คุณแม่ไม่รู้ตัวเลยค่ะ ไม่ต้องกังวลไป
- ลูกมีสิวหัวขาว เหมือนสิวจริงๆ ค่ะ แต่ไม่มีหนอง มักจะขึ้นที่หน้า จมูก แก้มและคาง เกิดจากการคั่งของสารที่หลุดลอกออกมาจากผิวหนังชั้นบนและสารที่ออกมาจากต่อมไขมันจึงเกิดการอุดตันม้วนตัวและคั่งอยู่บนผิวหนัง
- Care : อย่าไปแกะค่ะ มันจะค่อยๆ หายไปเองประมาณ 2-3 สัปดาห์ หรือบางคนอาจจะนานเป็นเดือน
- ปานดำ ปานมองโกเลียน สังเกตที่ผิวลูกจะเห็นปานขึ้นบริเวณไหล่ ก้น และหลัง อย่าเพิ่งตกใจพาลูกพบหมอศัลยกรรม หากไม่ใช่ปานที่ผิดปกติจะค่อยๆ หายไปเมื่ออายุประมาณ 1 ปี
หากผิวลูกมีปานที่มีลักษณะเป็นตุ่ม ก้อนนูนสีแดงหรือสีม่วงเข้ม ลักษณะปานจะดตเร็ว และมีสีม่วงคล้ำขึ้น เรียกว่า ปานสตรอบอรี่
แล้วปานนี้จะหายไปเองเมื่ออายุประมาณ 7 ปี จะเหลือรอยแผลเป็นจางๆ
Skin Care
- อาบน้ำอย่างระมัดระวัง และใช้ผลิตภัณฑ์สำหรับเด็ก
- เลี่ยงการใช้ยากับผิวหนังของลูก หากต้องใช้ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์เท่านั้นค่ะ และเลี่ยงไม่ให้ลูกโดนยากลุ่มที่เป็นอันตรายต่อผิวลูก คือยาที่เกี่ยวกับการฆ่าเชื้อโรค ยาประเภททิงเจอร์ ไอดอดีน โพรวิดีน เบตาดีน ยาประเภทสเตียรอยด์ ยาหิด ยาเหา ยากลุ่มที่ทำให้ผิวบางลง เช่น ซาลิไซเลท
- หากลูกเป็นแผลถลอกช่วงนี้ ใช้ยาทาแผลสดได้ในระดับที่ทาบางมาก ๆ ทาเฉพาะจุดที่เป็นแผล อย่าทาบริเวณกว้างเพราะยิ่งทำให้ยาซึมเข้าผิวได้มาก
กระดูกลูก (อ่อน)
เด็กเพิ่งคลอดตัวเล็กเหลือเกิน ทุกอย่างเหมือนถูกไฟฉายย่อส่วนให้เล็กลง รวมไปถึงโครงสร้างกระดูกในร่างกายด้วยค่ะ เล็กจิ๋วแบบนี้พ่อไม่กล้าอุ้ม แม่ไม่ไว้ใจ เพราะเผลอไปนี่กระดูกหักเอาง่ายๆ
เพราะกระดูกเด็กแรกเกิดยังเป็นกระดูกอ่อนอยู่ ทั้งอ่อนและหักงอได้ง่าย พ่อแม่จึงต้องระวังเรื่องการอุ้มและการขยับเขยื้อนจะฉุดกระชากรากถูไม่ได้เลย
ทำไมดูขาโก่งๆ ที่ดูว่าขาลูกโก่งนั้นเป็นเพราะขาถูกบิดงออยู่ในท้องแม่นานกว่า 9 เดือน เป็นธรรมดาที่เห็นว่าลูกขาโก่ง แต่เมื่ออายุลูกเพิ่มขึ้นขาที่เคยดูว่าโก่งจะค่อยๆ ตรง เพราะด้วยลักษณะการเคลื่อนไหว ถีบซ้ายขวา หรือการคลานนั้นจะช่วยให้ขาลูกกลับมาเป็นตามธรรมชาติของกระดูก
Bone Care มีบางคนแนะนำว่าให้ดัดขาลูกในน้ำอุ่นทุกวัน ถ้าทำเบาๆ ก็ได้อยู่ค่ะ ถือว่าเป็นการนวดขาให้ลูก แต่อย่าดัดเอาจริงเอาจังจนลูกร้องไห้ทุกครั้งที่ต้องอาบน้ำ เดี๋ยวจะกลายเป็นกลัวการอาบน้ำไปซะ
สะดือแรกเกิด
หน้าตาเหมือนสายยาง ซึ่งทำหน้าที่เช่นนั้นจริงๆ ค่ะเพราะเป็นท่อลำเลียงอาหารของลูกน้อย บางบ้านเชื่อว่าการให้คุณพ่อเป็นผู้ตัดสายสะดือด้วยมือตัวเอง มีความหมายว่าต่อจากนี้พ่อจะเป็นผู้มีส่วนดูแลลูกด้วย (ซึ่งแต่ละบ้านก็เชื่อต่างกันไป)
สะดือที่ติดกับหน้าท้องลูกจะเป็นแท่งสีดำ ความยาวประมาณ 1 นิ้วได้ ออกจะแฉะนิดหน่อยในช่วง 1-2 วันแรก จากนั้นจะเริ่มแห้ง ซึ่งหน้าที่คุณแม่คือทำให้แห้งเช่นนี้ไปเรื่อยๆ จนกว่าจะหลุดออกไปเองเมื่ออายุประมาณ 1-2 อาทิตย์ (บางคนอาจจะนานเป็นเดือน)
แต่กรณีที่สะดือเป็นแผล บวม แฉะ หรือักเสบคุณแม่ต้องรีบพบแพทย์ เพราะอาจจะติดเชื้อหรืออักเสบ ซึ่งต้องดูแลจนเป็นไข้ได้เลยนะค่ะ แล้วสะดือของลูกจะป่วยหรือไม่นั้นอยู่ที่ทำการทำความสะอาด
Care : น้ำยาฆ่าเชื้อโรค (จากโรงพยาบาล) กับสำลีสะอาด ชุบแล้วเช็ดรอบๆ หลังอาบน้ำก็พอค่ะ ไม่ต้องโรยแป้งหรือสิ่งใดๆ เลย และควรดูแลจนกว่าสะดือลูกแห้งสนิท
อวัยวะเพศ
จู๋หรือจิ๋มของเจ้าหนู เป็นเครื่องการันตีว่าลูกมีเพศอะไร และเป็นอวัยวะที่ต้องดูแล
ของหนูผู้หญิง อวัยวะเพศลูกสาวจะมีแคม 2 ข้าง แคมด้านนอกจะปิดไม่สามารถมองเห็นแคมด้านใน ส่วนด้านในจะมี 2 รู ด้านบนคือรูของปัสสาวะ ส่วนรูด้านล่างคือช่องคลอดนั่นเองค่ะ และที่ช่องคลอดของลูกจะมีเยื่อบางๆ หุ้มไว้ หลังคลอดใหม่ๆ อาจจะมีเลือดออกทางช่องคลอด เกิดเพราะฮอร์โมนของแม่ที่ยังตกค้าง ในตัวลูกซึ่งจะหายไปเองภายใน 1-2 สัปดาห์
ของผมผู้ชาย อวัยวะเพศของลูกชายมีสองส่วน คือจู๋และลูกอัณฑะ ส่วนจู๋นั้นจะยาวประมาณ 3-4 ซม. มีหนังหุ้มปลายอวัยวะเพศไว้ ซึ่งจะไม่ผิดปกติอะไรหากลูกชายยังสามารถปัสสาวะได้ตามปกติ ส่วนลูกอัณฑะมีมี 2 ข้าง หากคลำด้านในจะมีลูกอัณฑะอยู่ข้างละ 1 ลูก ส่วนภายนอกถุงอัณฑะจะเห็นเป็นรอยหยักเป็นเส้นๆ ซึ่งอาจจะคล้อยหน่อย ถือว่าปกติค่ะ
Care : วิธีดูแลอวัยวะเพศทั้งลูกหญิงและลูกชายคือ การทำความเช้าเย็นหลังอาบน้ำ และหลังจากลูกปัสสาวะหรืออุจจาระเช็ดหรือล้างให้สะอาดทุกครั้ง อย่าลืมว่าต้องเช็ดจากหน้าไปหลังเท่านั้น
Reflex
ช่วง 3 เดือนแรกการขยับเขยื้อนตัวในช่วงนี้ของลูกอ่อน เป็นปฏิกิริยาสะท้อนกลับ (Reflex) คือลักษณะการเคลื่อนไหวโดยอัตโนมัติเมื่อถูกกระตุ้น เพราะหลังจากนี้เป็นการทำงานของกล้ามเนื้อส่วนต่างๆ จะแข็งแรงมากขึ้น
- เขี่ยแก้มหันหานมแม่ ลองเขี่ยที่แก้มลูกเบาๆ ลูกจะหันหน้าเข้าหาพร้อมกับอ้าปากซึ่งเป็นกลไกธรรมชาติสร้างขึ้นมาให้มนุษย์ดูดนมนั่นเอง
- นอนคุดคู้ ไม่ต้องกังวลว่าลูกจะจะเมื่อย ถ้าเห็นนอนในท่างอตัว เอาคางชิดหน้าอก กำมือ และงอแขนขา เข้าหาตัว นี่เป็นท่าที่คุ้นเคยยามอยู่ในท้อง จากนี้ 3 เดือนท่านอนจะหลากหลายมากขึ้นเองค่ะ
- ถีบ นักถีบตัวยง หากจะหมายความว่าลูกแข็งแรงก็ได้อยู่ค่ะ แต่จริงๆ แล้วเป็นเพราะเมื่อลองถีบแล้วไม่เจอถุงน้ำคร่ำเหมือนเคย โล่งเท้าเสียไม่มี แต่ไม่ใช่ปัญหาหรอกค่ะลูกกำลังสร้างความคุ้นเคยกับโลกใบใหม่อยู่
- กำมือทันที ลองใช้นิ้วให้ลูกกำดู ลูกจะกำแน่น ซึ่งปกติแล้วลูกน้อยจะกำมือแน่นอยู่แล้วหน้าที่คุณแม่คือต้องแบมือลูกออกมาเช็ดเหงื่อบ้างค่ะ หรือไม่ก็ต้องตัดเล็บให้สั้นหรือใส่ถุงมือเพื่อกันเล็บข่วนหน้าตัวเอง
- ก้าวเดิน อุ้มลูกให้ก้าวขาถีบคล้ายอยากเดิน อย่าเพิ่งคิดว่าลูกพัฒนาการเร็วจังอยากเดินตั้งแต่เดือนแรก จริงๆ แล้วเป็นปฏิกิริยา Reflex คล้ายอาการถีบนั้นแหล่ะค่ะแล้วจะหายไปเอง
- ผวา ดูตกใจง๊าย ง่าย เสียงดัง ปึง ปัง จะทำให้ลูกน้อยตกใจ กางแขน กางขา เกร็งตัวสักครู่แล้วกลับมานอนท่าเดิม นี่ก็ปฏิกิริยา Reflex คุณแม่อาจจะห่อตัวลูกก็ช่วยให้อุ่นใจได้
I Can หนูทำอะไรได้บ้างในช่วงแรกเกิด
I Can see เด็กแรกเกิดสามารถมองเห็นได้แล้ว แต่จะมองเห็นในระยะใกล้ๆ เพียงช่วง 8-12 นิ้ว เมื่ออายุประมาณ 1 เดือน ความสามารถในการมองเห็น จะเพิ่มขึ้นได้ถึง 3 ฟุต
I Can Hear เริ่มได้ยินเสียงแล้ว สังเกตดูถ้าทำเสียงปึงปัง ลูกจะตกใจหรือหันไปตามเสียงได้ ถือว่าช่วยทดสอบการได้ยินได้
I Can Smell จำบางกลิ่นที่คุ้นเคยได้ โดยเฉพาะกลิ่นคุณแม่ (จะมีกลิ่นน้ำนมติดมาด้วย) คุณพ่อ หรือคนเลี้ยงที่ใกล้ชิด
I Can Turn Left or Turn Right ลูกสามารถหันซ้ายและหันขวาได้ แต่ต้องประคองศรีษะไว้ด้วย เพราะกล้ามเนื้อคอยังไม่แข็งแรง
I Can Smile ช่วงปลายเดือนแรกลูกน้อยสร้างรอยยิ้มน้อยๆ ให้คุณพ่อคุณแม่ ได้อิ่มใจและหายเหนื่อยได้บ้างแล้วค่ะ
ส่วนพัฒนาการอื่นๆ นั้นก็จะค่อยเริ่มพัฒนาไปตามลำดับ ยังไงก็อย่าเพิ่งใจร้อนเร่งให้ลูกพัฒนาการไปเร็วจนเครียดทั้งแม่ทั้งลูกนะค่ะ ให้เติบโตไปอย่างธรรมชาติจะสวยงามที่สุดค่ะ
(update 23 เมษายน 2010)
[ ที่มา..
นิตยสาร MODERNMOM Vol 14. No. 160 February 2009 ]
|
