ทำไมหมู่นี้เจ้าหนูดูซึมๆ ร้องไห้ก็บ่อย นอนน้อยกว่าที่เคย แถมไม่ค่อยเล่นซะด้วย ลูกเราเป็นอะไรนะ ปวดหัวตัวร้อนรึ ก็ไม่น่าใช่ เอ...หรือว่าวัยนี้เริ่มเครียดกันแล้ว ใช่สิใครว่าเบบี๋ไม่เครียด บางเหตุการณ์ บางเรื่องราวก็ทำให้เครียดได้เหมือนกัน
ทำไมหนูเครียดจัง
อาจจะเคยรู้มาบ้างใช่ไหมคะว่า เด็กเล็กแค่ไหนก็เครียดได้กังวลกันได้ทั้งนั้น เรียกว่าเป็นอาการปกติที่พบได้ในเด็กทุกคน แต่ทำไมเจ้าตัวเล็กถึงรู้สึกอย่างนั้นล่ะ แบบนี้ต้องลองสังเกตพัฒนาการกายใจของลูกดูสักหน่อยแล้ว
กาย กระตุ้นเร้ามากเกินไป ทำให้ตกใจกลัวได้ เช่น เสียงดัง แสงจ้ามากๆ อุ้ม/โยก/โยนแรง ฯลฯ
- ไม่สบายตัวเอาซะเลย ไหนจะเปียกแฉะ เป็นไข้ ตัวร้อน ท้องเสียหรือท้องอืด ฯลฯ โอ๊ย...อึดอัดจัง
- หิวแล้วนะ ไม่รู้จะบอกแม่ยังไง ได้แต่ร้องอยู่แบบเนี๊ย...
ใจ ช่วงขวบแรก ลูกอยู่กับคุณแม่เกือบทุกเวลา จึงผูกพันกับคุณแม่มากทีเดียว หากช่วงนี้คุณแม่ดูแลเอาใจใส่ลูกอย่างใกล้ชิด เรื่องความอบอุ่นแทบไม่ต้องพูดถึง เพราะลูกได้รับไปแบบเต็มๆ แบบนี้สร้างความมั่นคงทางใจให้ลูกเราได้ดีเชียว
- 3 เดือนขึ้นไป ถึงจะยังตัวเล็ก แต่หนูก็จำได้นะว่าใครดูแลหนูอยู่ ถ้าเปลี่ยนคนอุ้มเมื่อไหร่ หนูสัมผัสได้ว่าไม่เหมือนเดิม แค่นี้ความเครียดก็เริ่มก่อตัวแล้ว
- 5-6 เดือน วัยนี้จำแม่นเชียวค่ะ คุณแม่ห่างไปนิด อยู่ไกลตัวหน่อยต้องมองหาทันที ก็กลัวแม่จะหายไปนี่น่า พอหาไม่เจอ เอาแล้วเริ่มเครียด คุณแม่ไม่ต้องกังวลไปหรอกค่ะ เพราะความเครียดจากการแยกจากแบบนี้ เป็นพัฒนาการที่ปกติของลูก
- 7-8 เดือน ลูกโตพอจะแยกความแตกต่างระหว่างคนใกล้ชิดกับคนที่ไม่คุ้นเคยได้แล้ว ใครแปลกหน้าเข้ามาใกล้ เจ้าหนูออกอาการวิตกขึ้นมาเลย ก็กลัวเหมือนกัน
- 9-10 เดือน ความสูงกับเสียงดังเนี่ยสำหรับลูกวัยนี้แล้ว เลี่ยงได้ก็ต้องเลี่ยงกันหน่อย เพราะลูกเริ่มกลัวสองสิ่งนี้ และถ้าเขาต้องอยู่ในสิ่งแวดล้อมแบบนั้นความเครียดอาจถามหาลูกเราก็ได้
อาการแบบนี้ หนูเครียดแล้วนะ
พอรู้ว่าลูกเราเครียดเพราะอะไร ก็ต้องหาจุดสังเกต แบบไหนถึงเรียกว่าเริ่มเครียดแล้ว อย่ามองข้ามความสำคัญขั้นตอนนี้เชียวนะ ค้นหาวิธีสังเกตอาการไปพร้อมๆ กันเลยค่ะ
- 3 เดือนแรก ร้อง ร้อง แล้วก็ร้องเป็นหลักเลย ก็หนูไม่รู้จะบอกจะสื่อสารยังไง บางทีก็นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย อะไรก็ไม่อร่อยไปหมด จะเล่นยังไม่มีอารมณ์เลย เฮ้อ...เครียด
- 5-6 เดือน ยังไงเจ้าหนูก็ยังคงร้อยไห้อยู่ และเพราะกลัวการที่ต้องแยกจากแม่ จึงเกาะติดและคลอเคลียคุณมากกว่าปกติ เด็กบางคนอาจมีปัญหาเรื่องการกิน การนอนที่เปลี่ยนแปลงไป เช่น นอนไม่หลับ ซึม ไม่ค่อยเล่น ฯลฯ
- 8-9 เดือน พอโตขึ้นมาอีกหน่อย นอกจากไม่อยากกินนม ดูเหงา ไม่ค่อยตอบสนองเมื่อมีคนเล่นด้วยแล้ว ยังร้องไห้ หงุดหงิดง่าย ไม่ค่อยเข้าหาใคร แถมยังหน้าบูด ไม่ร่าเริง ถ้าไม่รู้จักแล้วคิดจะอุ้มหนูล่ะก็ไม่ได้เชียว หนูจะเบะปาก หันหน้าหนี ไม่ก็ก้มหน้า ขืนตัว ไม่ยอมท่าเดียว
พัฒนาการกับความเครียด
ไม่ว่าความเครียดจะเกิดจากร่างกาย จิตใจ หรือสภาพแวดล้อม ต่างก็ส่งผลต่อพัฒนาการของลูกได้ทั้งนั้น หลักๆ ก็มีอยู่ 2 ด้านนี่แหละค่ะที่ส่งผลถึงกันอย่างเห็นได้ชัด
อารมณ์ - สังคม เด็กวัยนี้ต้องการการดูแลเอาใจใส่อย่างใกล้ชิด เรียกหาคุณแม่เมื่อไหร่ คุณควรมาหาลูกแทบจะทันที ถ้าปล่อยให้ลูกรอนาน เมื่อเค้าโตขึ้นจะเป็นเด็กที่แยกตัว ไม่ไว้ใจใคร ไม่ค่อยร่าเริง อยากอยู่คนเดียวมากกว่า อาการแบบนี้ชัดเลยค่ะว่าไม่มีความสุข เพราะจะมีสีหน้าเคร่งเครียด ยิ่งเมื่อต้องเจอกับสถานการณ์ สภาพแวดล้อม หรือสิ่งใหม่ๆ ทำให้มีปัญหาเรื่องการปรับตัว และอาจทำให้อารมณ์ซึมเศร้าเรื้อรังในอนาคตได้
ร่างกาย เพราะเจ้าตัวเล็กเครียดและกังวลไปหมด พัฒนาการด้านนี้จึงค่อนข้างล่าช้ากว่าปกติ โดยเฉพาะด้านภาษาและกล้ามเนื้อ จะหยิบจับ พูดคุยกับใครก็ไม่กล้า ทำให้ขาดทักษะด้านการสื่อสาร กล้ามเนื้อมัดเล็กมัดใหญ่ก็ไม่ได้ใช้งาน และอาจมีปัญหาด้านการเรียนรู้ด้วย เพราะขาดความกระตือรือร้นนี่เอง
ดังนั้นช่วงขวบแรกจึงไม่ควรให้เกิดอาการเครียดมากนัก เพราะมีผลต่อการไว้วางใจต่อโลกภายนอกของลูก เพื่อให้พัฒนาทางด้านอารมณ์สังคม และร่างกายเป็นไปอย่างเหมาะสม เนื่องจากช่วงเวลาที่เกิดความเครียด ฮอร์โมนเกี่ยวกับการเจริญเติบโตจะหลั่งออกมามากผิดปกติ ทำให้เด็กแคระแกร็น ส่วนการนอนไม่หลับก็จะมีผลให้เกิดความเครียดตามมาได้
ดูแลและลดเครียดให้ลูก
หากลูกเครียดแล้ว ทางออกที่น่าจะดีที่สุด คงไม่มีอะไรดีไปกว่าการอยู่ใกล้ชิด คอยดูแลเอาใจใส่ไม่ห่าง แต่เท่านั้นยังไม่เพียงพอหรอกค่ะ ยังมีส่วนอื่นๆ ที่คุณต้องใส่ใจเป็นพิเศษ
- ถ้าคุณพ่อคุณแม่รู้สึกเครียด ควรสลับหน้าที่ให้อีกคนมาดูแลลูก เพราะการดูแลลูกในช่วงที่ตัวเองก็เครียดอยู่ เด็กสัมผัสความรู้สึกนั้นได้นะคะ หาทางผ่อนคลายตัวเองซะก่อนจะดีกว่า นอกจากนี้อย่ากังวลหรือตกใจเมื่อลูกงอแง เพราะยิ่งลูกร้องส่วนใหญ่พ่อแม่ก็จะยิ่งโยกลูกแรงขึ้น เท่ากับกระตุ้นลูกมากขึ้น แบบนี้แทนที่จะหยุดร้อง กลับยิ่งร้องมากกว่าเดิมอีก
- หาสาเหตุการร้องไห้เจอ เพื่อให้แน่ใจว่าเกิดอะไรกับลูก แล้วแก้ปัญหาที่ตรงนั้น เช่น ดูว่าผ้าอ้อมเปียกหรือไม่ ลูกหิวมั้ย เสื้อผ้ารัดเกินไป ลูกร้อนเกินไปหรือไม่ มีแก๊สในท้องหรือเปล่า ถ้าสาเหตุมาจากความไม่สบายตัวเหล่านี้ อาจจะอาบน้ำให้ลูก เพื่อให้สบายตัวมากขึ้น อยู่ในห้องที่อากาศไม่ร้อน กินให้อิ่ม นอนให้เพียงพอ จะช่วยคลายหงุดหงิดลงได้ หรือใช้วิธีนวดให้สบายตัว เพื่อลดความกังวลระหว่างวัน
- ปลอบโยนด้วยการพูดคุย กอด อุ้ม จับ สัมผัสตัว หรือโยกตัวเบาๆ เพื่อให้ลูกหยุดร้อง อาจจะเพิ่มบรรยากาศที่ผ่อนคลายมากขึ้นด้วยการเปิดเพลงเบาๆ คลอไปด้วย หรือยอมให้ลูกดูดนิ้วได้ ถ้าลูกร้องมากๆ แต่วิธีที่น่าจะดีที่สุดคือ การที่คุณแม่โอบกอดลูกไว้แบบเดียวกับที่ลูกอยู่ในท้อง
- ยอมรับอาการกลัวของลูก เช่น การกลัวคนแปลกหน้า ถ้ามีคนจะเข้ามาหาลูก คุณพ่อคุณแม่ต้องอธิบายว่าให้รอจนคุ้นเคยกับลูกก่อน ค่อยอุ้มหรือเล่นด้วย วิธีนี้ช่วยให้ลูกผ่อนคลายมากขึ้นได้
สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ คุณแม่ต้องเรียนรู้พัฒนาการของลูกแต่ละวัย ช่วงไหนที่เสี่ยงกับการเกิดปัญหาทางอารมณ์ คุณควรพยายามไม่ให้เกิดผลกระทบมากนัก เช่น ไม่ทะเลาะหรือตบตีกันให้ลูกเห็น พูดคุยกับลูกอย่างนุ่มนวล อ่อนโยน ยิ่งในช่วง 8 เดือน - 3 ขวบ คุณแม่อย่างคุณไม่ควรแยกไปไหนไกลๆ เปลี่ยนคนเลี้ยงบ่อย หรือปล่อยให้ลูกอยู่กับคนอื่น เพราะเด็กอาจรู้สึกว่าไม่มีความผูกพันกับใครเลย
คุณแม่เองต้องมีสติอยู่เสมอ เพราะสิ่งที่คุณแสดงออกไม่ว่าทางไหน ถึงลูกจะยังเล็กก็รับรู้ได้ว่าคุณรู้สึกอย่างไร ได้วิธีการสังเกตและดูแลลูกเมื่อยามเครียดไปแล้ว คงลดความกังวลให้คุณได้บ้าง เอาใจช่วยคุณพ่อคุณแม่มือใหม่ทุกคนค่ะ
(update 19 มีนาคม 2010)
[ ที่มา..
นิตยสาร MODERNMOM Modernmom Vol. 14 Mo. 159 January 2009 ]
|